Dungan İsyanı (Tongzhi Hui İsyanı) vs Afganistan Savaşı (2001-2021)

Qing kuvvetleri klasik kuşatma savaşı ile gayri nizami harp arasında esnek geçişler yapabilmiş; Hui isyancıları ise statik kale savunmasında kilitlenerek doktrin esnekliği gösterememiştir.

Koalisyon COIN doktrinini (karşı ayaklanma) geç ve yarım uygulamış; Taliban ise klasik gerilla, siyasi lobi ve diplomatik masa arasında esnek geçiş yaparak asimetrik adaptasyonda üstün performans sergilemiştir.

Zuo Zongtang'ın Krupp topçusu, isyancıların kale duvarlarını sistematik olarak yıkarak hem fiziksel hem psikolojik şok etkisi yaratmış; ateş gücü manevrayla senkronize edilerek belirleyici sonuç alınmıştır.

Koalisyonun B-52, AC-130 ve Hellfire İHA saldırıları taktik şok yaratmış; ancak Taliban'ın IED (el yapımı patlayıcı) savaşı ve intihar saldırıları stratejik şok üstünlüğünü tersine çevirmiştir.

Lös Yaylası'nın sarp topografyası ve kuzeybatının çetin kışları başlangıçta isyancılara avantaj sağlamış, ancak Zuo'nun mevsimsel harekât planlaması bu doğal kalkanı zamanla nötralize etmiştir.

Hindikuş dağları, Tora Bora mağara sistemleri ve sert kış şartları Taliban'ın doğal müttefiki olmuş; koalisyonun mekanize ve hava araçları bu coğrafyada etkinliğini yitirmiştir.

Zuo, teslim olanlara af vaadiyle isyancı saflarında parçalanma yaratmış; bazı Hui liderleri kendi yoldaşlarını ele vererek aldatma operasyonunun başarısına katkı sağlamıştır.

Taliban sahte teslim olmalar, sivil kıyafetli savaşçılar ve Pakistan güvenli bölgelerindeki saklı karargahlarla aldatma savaşında üstünlük sağlamış; koalisyon teknik istihbarata fazla güvenerek bu hileleri geç teşhis etmiştir.

Qing kuvvetleri bölgesel Han milis ağları aracılığıyla isyancı hareketlerini önceden tespit ederken, Hui liderleri Qing kuvvet yığınaklarını geç fark ederek inisiyatifi kaybetmiştir.

Taliban yerel halkı, arazi ve koalisyon rutinlerini bilirken; koalisyon Afgan toplum yapısını, Peştun kabile kodlarını ve Taliban'ın gerçek kuvvet yapısını tam olarak kavrayamamıştır.

Qing kuvvetleri bilinçli olarak yavaş ilerlemiş, her bölgeyi konsolide ettikten sonra bir sonrakine geçmiştir; bu 'taş taş üstüne' yaklaşımı isyancı manevra avantajını kademeli olarak yok etmiştir.

Koalisyon stratejik hava nakil kabiliyetiyle hızlı intikal sağlamış; ancak Taliban'ın küçük hücreler halinde yüksek tempolu kaçış-saldırı manevraları iç hatlar avantajını asimetrik biçimde ters yüz etmiştir.

Hui tarafının dini coşkusu başlangıçta yüksekti, ancak Jinjipu'nun düşmesi ve Ma Hualong'un idamı moral çöküşü tetikledi; Qing tarafında ise hanedan otoritesinin yeniden tesisi yüksek motivasyon sağladı.

Koalisyon askerlerinin zamanla aşınan moral ve amaç belirsizliği karşısında Taliban'ın dini-ideolojik motivasyonu ve 'yabancı işgalciyi kovma' anlatısı Clausewitz'in sürtüşme kavramını koalisyon aleyhine işletmiştir.

İmha Muharebesi — Zuo Zongtang'ın 'önce Şensi'yi temizle, sonra Gansu'yu kuşat, en sonunda Xinjiang'ı yeniden fethet' doktrini, Hui askeri varlığını fiziksel olarak imha etmeyi hedefleyen sistematik bir tasfiye harekâtıdır.

Yıpratma Savaşı — Taliban zamanı silah olarak kullanarak süper gücün siyasi iradesini tüketmiştir.

Zuo Zongtang teslim olan Hui topluluklarına af ve yeniden iskân vaat ederek isyancı cephesini içeriden çözmüş; bu psikolojik harp aracılığıyla muharebesiz kazanımlar elde etmiştir.

Taliban 2020 Doha Anlaşması sonrası Afgan Milli Ordusu komutanlarını rüşvet ve aşiret bağlarıyla çözerek Ağustos 2021'de Kabil'i fiilen savaşmadan teslim almıştır; bu saf bir Sun Tzu zaferidir.

Qing tarafı Hui isyanının ağırlık merkezini doğru tespit etmiştir: Jinjipu kalesi ve Ma Hualong'un karizmatik liderliği. Bu merkezin imhası tüm isyan ağını çözmüştür.

Koalisyon Schwerpunkt'ı askeri sahada Taliban liderliği olarak tanımlarken, Taliban'ın gerçek siklet merkezi Afgan halkının meşruiyet desteğiydi; bu hedefleme hatası stratejik yenilginin ana nedenidir.