İkinci Dağlık Karabağ Savaşı(2020)
27 Eylül - 10 Kasım 2020
Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri
Başkomutan: Cumhurbaşkanı İlham Aliyev (Başkomutan), Orgeneral Necmeddin Sadıkov (Genelkurmay Başkanı)
Başlangıç Muharebe Gücü
%62
ⓘ Tahlil Parametresi: Sadece ham muharebe kuvveti projeksiyonudur. Operasyonel nitelik puanlarının matematiksel ortalamasını yansıtmaz.
Belirleyici Kuvvet Çarpanı: Türk yapımı Bayraktar TB2 SİHA ve İsrail yapımı kamikaze İHA'lar (Harop) ile elde edilen müthiş hava keşif ve hassas vuruş kabiliyeti, karadaki Ermeni zırhlı ve topçu unsurlarını sistematik olarak imha ederek Azerbaycan'a ezici bir teknolojik kuvvet çarpanı sağlamıştır.
Ermenistan ve Dağlık Karabağ Cumhuriyeti Savunma Ordusu
Başkomutan: Başbakan Nikol Paşinyan (Başkomutan), Korgeneral Onik Gasparyan (Genelkurmay Başkanı) ve Korgeneral Celal Harutyunyan (DK Savunma Bakanı)
Başlangıç Muharebe Gücü
%38
ⓘ Tahlil Parametresi: Sadece ham muharebe kuvveti projeksiyonudur. Operasyonel nitelik puanlarının matematiksel ortalamasını yansıtmaz.
Belirleyici Kuvvet Çarpanı: Yüksek moralli ve iyi tahkim edilmiş dağlık arazide konuşlanmış olmak, ilk anda bir kuvvet çarpanı oluştursa da, Azerbaycan'ın İHA üstünlüğü karşısında bu avantaj tamamen nötrlenmiş ve statik savunma bir tuzağa dönüşmüştür.
Nihai Güç Projeksiyonu
Zayiat ve stratejik yıpranma sonrası nihai güç projeksiyonu
Operasyonel Kapasite Matrisi
5 Askeri Metrik — Kurmay Puanlama Sistemi
Azerbaycan, petrol gelirleri ve Türkiye'den sağladığı kapsamlı lojistik/teknolojik destek sayesinde 44 günlük yüksek tempolu harekatı sürdürebilmiştir. Ermenistan'ın ikmal hatları ise daha kısıtlı olup, özellikle İHA saldırılarıyla ağır hasar görmüş, cepheye asker ve mühimmat sevkiyatı büyük ölçüde aksamıştır.
Azerbaycan, taarruz planlarını İHA'lardan gelen sürekli istihbaratla dinamik olarak güncellemiş, komuta-kontrolü merkezi ve esnek biçimde sürdürmüştür. Ermenistan ve Dağlık Karabağ komuta kademesi ise İHA tehdidine karşı koyamadı, karargâhları ve iletişim sistemleri vurulmuş, birlikler arası koordinasyon hızla bozulmuştur.
Azerbaycan, taarruz için Eylül sonunu seçerek hem dünyanın dikkatini dağıtmış hem de hava koşullarının İHA operasyonlarına elverişli olduğu bir dönemi kollamıştır. Taarruzu güneydeki daha düz ve az nüfuslu cepheden başlatarak zayıf araziye saldırmış, kuzeydeki dağlık arazide ise karşı cepheyi tespit etmiştir. Ermenistan ise statik bir savunma planıyla inisiyatifi tamamen kaybetmiştir.
Azerbaycan'ın Bayraktar TB2 ve diğer İHA'larla sağladığı 7/24 tam spektrumlu hava istihbaratı, düşmanın tüm mevzilerini, zırhlı unsurlarını ve komuta noktalarını tespit etmede mutlak bir asimetrik üstünlük yaratmıştır. Buna karşın Ermeni istihbaratı, Azerbaycan'ın harp planı ve İHA kabiliyeti hakkında yetersiz kalmış, stratejik bir baskına uğramıştır.
Azerbaycan'ın Türk ve İsrail yapımı İHA/SİHA'ları, Ermenistan'ın zırhlı birlikleri, topçu bataryaları ve hava savunma sistemleri üzerinde 'oyun kurucu' etkisi yaptı. Buna karşılık Ermenistan'ın dağlık arazi ve hazırlıklı savunma mevzileri gibi klasik kuvvet çarpanları, İHA tehdidine karşı tamamen etkisiz kalmıştır.
Stratejik Kazanım ve Zafer Analizi
Muharebe sonrası uzun vadeli stratejik kazanım değerlendirmesi
Galip Tarafın Kazanımları
- ›Azerbaycan, BMGK kararlarına rağmen otuz yıldır işgal altında olan topraklarının bir kısmını askeri harekatla kurtararak stratejik bir zafere ulaşmıştır.
- ›Ateşkesle birlikte Laçın Koridoru'nda konuşlanacak Rus barış gücü ve Türk-Rus ortak gözlem merkezi, Azerbaycan'ın jeopolitik ağırlığını artırmıştır.
Mağlup Tarafın Kayıpları
- ›Ermenistan, kontrolündeki yedi rayondan tamamen çekilmiş, Dağlık Karabağ'ın bir kısmını kaybetmiş ve ordusu ağır zayiatla muharebe etkinliğini yitirmiştir.
- ›Muharebe sonucunda Ermenistan'da siyasi kriz patlak vermiş, bölgedeki revizyonist argümanı çökmüş ve ekonomik-moral kayıplar ağır bir stratejik yenilgiyi işaret etmiştir.
Taktik Envanter ve Harp Silahları
Muharebeye dahil edilen kritik silah sistemleri ve savaş araçları
Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri
- Bayraktar TB2 SİHA
- IAI Harop Kamikaze İHA
- T-90S Ana Muharebe Tankı
- BMP-3 Zırhlı Muharebe Piyade Aracı
- T-300 Kasırga ÇNRA
Ermenistan ve Dağlık Karabağ Cumhuriyeti Savunma Ordusu
- T-72B Ana Muharebe Tankı
- 9K720 İskender-E Kısa Menzilli Balistik Füzesi
- S-300PS Uzun Menzilli Hava Savunma Sistemi
- 2S3 Akatsiya 152mm Kundağı Motorlu Obüs
- 9K33 Osa Kısa Menzilli Hava Savunma Sistemi
Kayıplar ve Zayiat Raporu
Muharebe sonucu her iki tarafın uğradığı doğrulanmış ve tahmini kayıplar
Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri
- 2.908+ Askeri PersonelTahmini
- 1x Bayraktar TB2 SİHADoğrulandı
- 28+ Ana Muharebe TankıTahmini
- 37+ Zırhlı Muharebe AracıTahmini
- 24+ İnsansız Hava Aracıİstihbarat Raporu
Ermenistan ve Dağlık Karabağ Cumhuriyeti Savunma Ordusu
- 3.825+ Askeri PersonelTahmini
- 257+ Ana Muharebe TankıTahmini
- 56+ Zırhlı Muharebe AracıTahmini
- 147+ Topçu SistemiTahmini
- 6x Hava Savunma SistemiDoğrulandı
Asya Harp Sanatı
Savaşmadan Kazanma · İstihbarat Asimetrisi · Gök ve Yer
Savaşmadan Kazanma
Azerbaycan, savaş öncesinde Türkiye ile yaptığı müşterek tatbikatlar ve diplomatik girişimlerle uluslararası kamuoyunda meşru müdafaa zemini oluşturmuş; Ermenistan'ın siyasi ve askeri yalnızlığını pekiştirerek manevi olarak savaşmadan yıpranmasını sağlamıştır.
İstihbarat Asimetrisi
Azerbaycan, İHA filoları sayesinde 'düşmanı tanıma' prensibini kusursuza yakın biçimde uygulayarak, Ermeni tarafının tüm askeri envanterini ve konuşlanmasını gerçek zamanlı olarak takip etmiştir. Buna karşın Ermeni komuta heyeti, Azerbaycan'ın harp hilesini ve İHA kabiliyetini tam olarak kavrayamadığı için kör savaşmak zorunda kalmıştır.
Gök ve Yer
Güney cephesindeki düz ve yarı-çöl araziler, Azerbaycan'ın mekanize birlik ve İHA operasyonları için avantaj sağlarken; kuzeydeki yüksek ve sık ormanlık dağlık arazi savunan tarafa sınırlı bir koruma sağlamış, ancak İHA keşiflerini engelleyememiştir. Hava koşulları ise taarruzun ilk safhasında İHA faaliyetleri için oldukça elverişlidir.
Batı Harp Doktrinleri
İmha Muharebesi
Manevra ve İç Hatlar
Azerbaycan, taarruzu güney cephesinde yoğunlaştırarak iç hat manevrasıyla hızlı bir yarma gerçekleştirdikten sonra, İran sınırı boyunca ilerleyerek Laçın Koridoru'nu tehdit edecek şekilde derin bir kuşatma manevrası uygulamıştır. Ermenistan'ın rezervleri ise bu ani ve çok eksenli taarruza yetişmekte yetersiz kalmıştır.
Psikolojik Harp ve Moral
Azerbaycan ordusu, 'işgal altındaki vatan topraklarını kurtarma' motivasyonuyla çok yüksek bir moral ve taarruz iradesiyle savaşmıştır. Buna karşılık Ermenistan ve DK birliklerinde, sürekli İHA saldırıları altında 'görünmez bir düşman' tarafından avlanma hissiyle sürtüşme (Clausewitz) artmış, moral hızla çökmüştür.
Ateş Gücü ve Şok Etkisi
Azerbaycan, İHA/SİHA ve kamikaze İHA'larla yaptığı hassas vuruşlarla, Ermeni tank, topçu ve hava savunma sistemlerini daha temas sağlanamadan imha ederek bir 'ateş şoku' yaratmıştır. Bu durum, kara birlikleri ilerlemeden önce düşmanın direnme azmini ve ateş gücünü kırmış, takip eden piyade ve zırhlı taarruzu için müşterek bir harekat sağlamıştır.
Adaptif Kurmay Rasyonalizmi
Odak Merkezi · İstihbarat · Dinamizm
Sıklet Merkezi
Azerbaycan Komuta Heyeti, sıklet merkezini (Schwerpunkt) güneydeki Cebrayıl ve Füzuli hattına yerleştirerek, Ermenistan'ın direniş merkezi olan dağlık kuzey cephesini dolaylı olarak tehdit etmiş ve başarılı bir kuşatma manevrasıyla Laçın Koridoru'nu kesmiştir. Ermenistan ise sıklet merkezini doğru tespit edememiş, kuvvetlerini cephe boyunca dağıtarak hiçbir yerde yeterli yedek kuvvet bulunduramamıştır.
Harp Hilesi ve İstihbarat
Azerbaycan, Temmuz 2020'deki Tovuz çatışmaları ve gerçeğe benzeyen tatbikatlarla Ermeni komuta heyetinin dikkatini kuzeye çekerken, esas taarruzu beklenmedik bir şekilde güneyden başlatmıştır. Ayrıca düşük teknolojili sahte uçakları İHA olarak kullanarak Ermeni hava savunmasının mevzilerini ifşa etmesini sağlamıştır.
Asimetrik Esneklik
Azerbaycan, İHA ve SİHA'ları klasik topçu ve mekanize birliklerle entegre eden yeni nesil bir müşterek harp doktrini uygulayarak asimetrik bir esneklik göstermiştir. Ermenistan ise 1990'ların siper savunmasına dayanan statik doktrinini tekrar etmiş ve teknolojik değişime uyum sağlayamadığı için elindeki kuvvetleri etkin biçimde kullanamamıştır.
Bölüm I
Kurmay Tahlili
Muharebe, 2020 yılında iki konvansiyonel ordu arasında geçen, ancak geleceğin muharebe sahasının karakterini yansıtan bir çatışma olmuştur. Azerbaycan, başlangıçta sayısal ve teknolojik üstünlüğünü, özellikle İHA/SİHA kabiliyetlerini kullanarak belirgin bir avantaj elde etmiştir. Ermenistan'ın 1990'ların yıpratma savaşına dayanan statik savunma konsepti, anlık istihbarat ve hassas vuruş kabiliyetine sahip bir düşmana karşı tamamen etkisiz kalmıştır. Azerbaycan, komuta heyeti tarafından iyi planlanmış bir yarma ve derin kuşatma manevrasıyla, Ermeni kuvvetlerinin direniş merkezlerini atlamış veya imha etmiştir. Her iki taraf da kayda değer zayiat vermesine rağmen, Azerbaycan'ın lojistik ve moral üstünlüğü ile teknolojik kuvvet çarpanları, savaşın sonucunu belirleyici bir farkla şekillendirmiştir.
Bölüm II
Stratejik Tenkit
Ermenistan Komuta Heyeti'nin en büyük hatası, Azerbaycan'ın teknolojik ve doktrinel dönüşümünü hafife alarak, İHA ve SİHA'larla örülü yeni nesil bir harp ortamına hazırlıksız ve modası geçmiş bir savunma planıyla karşılık vermesidir. Takviyeli sabit savunmaya aşırı güven, özellikle güney cephesinde yeterli yedek kuvvet bulundurulmamasına ve yarma sonrası hızlı çöküşe yol açmıştır. Buna karşın Azerbaycan Komuta Heyeti, hava gözetleme ve taarruz imkanlarını taarruz planının merkezine koyarak modern bir müşterek harekatı başarıyla icra etmiştir. Ancak, Azerbaycan'ın operasyonel güvenliği (sahip olduğu İHA sayısı ve tam kabiliyetleri) başarıyla gizlemesi ve harp hilesiyle taarruz istikametini maskelemesi takdire şayandır.
İnceleyebileceğin diğer raporlar