Afganistan Savaşı (2001-2021) vs Irak Savaşı

Koalisyon COIN doktrinini (karşı ayaklanma) geç ve yarım uygulamış; Taliban ise klasik gerilla, siyasi lobi ve diplomatik masa arasında esnek geçiş yaparak asimetrik adaptasyonda üstün performans sergilemiştir.

Koalisyon, konvansiyonel savaşın hızla isyan bastırma (COIN) ortamına dönüşmesiyle 2003-2007 döneminde ağır adaptasyon güçlükleri yaşadı. 2007'deki 'Surge' (Kuvvet Artırımı) harekâtı ve Petraeus'un COIN doktrini, geç de olsa asimetrik esnekliğin kurumsal düzeyde uygulandığını ortaya koymaktadır.

Koalisyonun B-52, AC-130 ve Hellfire İHA saldırıları taktik şok yaratmış; ancak Taliban'ın IED (el yapımı patlayıcı) savaşı ve intihar saldırıları stratejik şok üstünlüğünü tersine çevirmiştir.

Harekâtın ilk 48 saatinde uygulanan 'Şok ve Dehşet' (Shock and Awe) hava kampanyası Bağdat'ın komuta, kontrol ve iletişim altyapısını büyük ölçüde devre dışı bıraktı. A-10 Thunderbolt II ve Apache taarruz helikopterlerinin zırhlı hedeflere karşı koordineli kullanımı, Irak zırhlı birliklerini açık arazide tasfiye etti.

Hindikuş dağları, Tora Bora mağara sistemleri ve sert kış şartları Taliban'ın doğal müttefiki olmuş; koalisyonun mekanize ve hava araçları bu coğrafyada etkinliğini yitirmiştir.

Harekât Mart-Nisan aylarında Irak'ın olumsuz kum fırtınası mevsiminde başladı; 25 Mart 2003 kum fırtınası Koalisyon'un lojistik hattını geçici olarak aksatarak ilerlemeyi yavaşlattı. Dicle ve Fırat nehir geçitleri kritik darboğazlar oluşturdu; Mezopotamya'nın düz arazisi ise nihayetinde zırhlı manevra için Koalisyon'a avantaj sağladı.

Taliban sahte teslim olmalar, sivil kıyafetli savaşçılar ve Pakistan güvenli bölgelerindeki saklı karargahlarla aldatma savaşında üstünlük sağlamış; koalisyon teknik istihbarata fazla güvenerek bu hileleri geç teşhis etmiştir.

Koalisyon, psikolojik harp birliklerinin Arapça yayınları ve SMS kampanyalarıyla Irak komutanlarının bir kısmını önceden pasifize etmeyi başardı. Irak ise büyük ölçüde Koalisyon'un kuzeyden de büyük bir kuvvetle saldıracağını varsayan yanlış bir stratejik değerlendirmeyle hareket etti; Türkiye'nin Koalisyon kuvvetlerine kuzey güzergahını kapatması bu yanılgıyı kısmen haklı çıkardı.

Taliban yerel halkı, arazi ve koalisyon rutinlerini bilirken; koalisyon Afgan toplum yapısını, Peştun kabile kodlarını ve Taliban'ın gerçek kuvvet yapısını tam olarak kavrayamamıştır.

Koalisyon'un çok katmanlı istihbarat mimarisi (SIGINT, HUMINT, IMINT) Irak'ın savunma planlarını geniş ölçüde deşifre etmişken Irak, Koalisyon'un tam harekât düzenini öngöremedi. Bununla birlikte Irak'ın KİS varlığına dair kritik istihbarat değerlendirmeleri hatalı olup bu durum stratejik bir istihbarat kör noktasına işaret etmektedir.

Koalisyon stratejik hava nakil kabiliyetiyle hızlı intikal sağlamış; ancak Taliban'ın küçük hücreler halinde yüksek tempolu kaçış-saldırı manevraları iç hatlar avantajını asimetrik biçimde ters yüz etmiştir.

Koalisyon'un 3. Piyade Tümeni ve 1. Deniz Piyadeleri Bölük Tümeni, Irak'ın dış hatlar savunmasını iç hatlar manevrasıyla parçalayarak Bağdat'a 300 kilometrelik ilerlemeyi 19 günde tamamladı. Irak'ın komuta sistemi bu yıldırım ilerleyişe karşı birleşik bir karşı manevra üretemedi.

Koalisyon askerlerinin zamanla aşınan moral ve amaç belirsizliği karşısında Taliban'ın dini-ideolojik motivasyonu ve 'yabancı işgalciyi kovma' anlatısı Clausewitz'in sürtüşme kavramını koalisyon aleyhine işletmiştir.

Koalisyon birliklerinin yüksek eğitim düzeyi, teknolojik üstünlüğe duyulan güven ve net misyon hedefleri güçlü bir muharebe morali yarattı. Irak cephesinde ise subay kadrosunun Baas Partisi baskısı altında görev yapması, 1991 yenilgisinin psikolojik mirası ve iktidar kademelenme sistemi motivasyonu kökten zayıflattı; Clausewitz'in sürtüşme kavramı Irak komuta kademesinde hem kurumsal hem de bireysel düzeyde kendini gösterdi.

Yıpratma Savaşı — Taliban zamanı silah olarak kullanarak süper gücün siyasi iradesini tüketmiştir.

İmha Muharebesi — Koalisyon harekâtının birincil askeri hedefi, Irak Ordusu'nun savaş kapasitesini ve Baas rejiminin komuta altyapısını sistematik biçimde imha etmekti; nitekim konvansiyonel faz 21 günde Irak Silahlı Kuvvetleri'nin örgütlü direncini tamamen ortadan kaldırdı.

Taliban 2020 Doha Anlaşması sonrası Afgan Milli Ordusu komutanlarını rüşvet ve aşiret bağlarıyla çözerek Ağustos 2021'de Kabil'i fiilen savaşmadan teslim almıştır; bu saf bir Sun Tzu zaferidir.

Koalisyon, harekâttan önce yoğun diplomatik baskı, ekonomik yaptırım ve psikolojik harp faaliyetleriyle Irak ordusunun büyük bir kesiminin direnç iradesini kırmayı kısmen başardı; nitekim bazı Irak tümen komutanları muharebe başlamadan teslim oldu. Ancak Saddam rejimi diplomatik çözüme yanaşmadığından tam anlamıyla savaşmadan kazanma doktrini uygulanamadı.

Koalisyon Schwerpunkt'ı askeri sahada Taliban liderliği olarak tanımlarken, Taliban'ın gerçek siklet merkezi Afgan halkının meşruiyet desteğiydi; bu hedefleme hatası stratejik yenilginin ana nedenidir.

Koalisyon'un Schwerpunkt'ı isabetli biçimde Bağdat'taki rejim komuta merkezi ve Cumhuriyet Muhafızları'nın zırhlı kuvvetleri olarak belirlendi. 3. Piyade Tümeni'nin Bağdat'a doğrudan zırhlı ileri harekâtı bu siklet merkezini doğrudan hedef alırken Irak komuta heyeti kaynakları ve direncini dağıtık noktalara yaydı.