Birinci İngiliz-Afgan Savaşı vs Birinci İngiliz-Burma Savaşı

İngilizler Avrupa nizami harp doktrinine sıkı sıkıya bağlı kaldı; Afganlar ise gayri nizami pusu, taciz ve kuşatma taktiklerini esnek biçimde uyguladı — asimetrik esneklik tamamen Afgan tarafındaydı.

Burma kuvvetleri stockade savunma doktrinine fazla bağlı kalarak statik kaldı; Britanya ise nehir-deniz-kara koordinasyonunda dinamik adaptasyon sergiledi, ancak hastalık karşısında tıbbi doktrin geliştiremedi.

Afgan cezail atışları geçitlerde sürpriz şok etkisi yarattı; İngiliz sahra topçusu dar boğazlarda etkisizdi ve mevzilenemedi.

Britanya topçusu ve füze (Congreve) sistemleri Burma stockade'larında psikolojik şok etkisi yarattı; özellikle Diana buharlı gemisi Irrawaddy nehrinde manevra-ateş sinerjisinin ilk modern örneklerinden birini sergiledi.

Ocak 1842'deki geri çekilmede dondurucu kış, kar fırtınaları ve Hurd Kabil geçidi Afgan müttefiki gibi davrandı; 16.500 kişilik kolordudan tek bir Avrupalı (Dr. Brydon) Celalabad'a ulaşabildi.

Muson mevsimi ve cengel arazi başlangıçta Burma lehine işledi; Britanya'nın ilk kuşatma ayları felaket düzeyinde hastalık kayıpları verdi. Ancak kuru mevsimde Britanya teknolojik üstünlüğünü işletti.

Ekber Han'ın Macnaghten'i müzakere bahanesiyle suikast tuzağına çekmesi ve geri çekilme garantisi verip ardından Hurd Kabil geçidinde pusu kurması, klasik Doğu harp hilesi doktrininin başyapıtıdır.

Britanya'nın Mayıs 1824 Rangoon çıkartması stratejik baskın etkisi yarattı; Burma komuta heyeti bu yönden saldırı beklemiyordu. Bu aldatma, savaşın kaderini ilk altı ayda belirledi.

Afganlar İngiliz garnizonunun her hareketini, moral durumunu ve müzakere pozisyonunu biliyordu; İngilizler ise Kabil sokaklarındaki isyan hazırlığından son ana kadar habersizdi.

Burma komuta heyeti düşmanı tanımakta başarısız oldu; Britanya'nın deniz erişim kabiliyetini hesaba katmadı, kendi gücünü ise abarttı. Bu, Sun Tzu'nun 'kendini ve düşmanını bil' prensibinin ihlaliydi.

Afgan aşiret süvarileri iç hatları ve dağ patikalarını kullanarak hızla yer değiştirdi; İngiliz kolordusu kadın-çocuk dahil 16.500 kişilik kalabalık kafileyle dar geçitlerde manevra kabiliyetini tamamen kaybetti.

Britanya'nın deniz hareket kabiliyeti iç hatlar avantajını tersine çevirdi; Rangoon çıkartması Burma kuvvetlerini batı cephesinde kilitli bıraktı. Bandula'nın Arakan'dan Irrawaddy vadisine geri çekilme manevrası gecikmeli kaldı.

Cihat çağrısı ve Şah Şuca'nın gayri meşru görülmesi Afgan moralini tavan yaptırırken; İngiliz kuvvetinin moralı liderlik krizleri, açlık ve soğukla çöktü.

Bandula'nın Danubyu'da 1 Nisan 1825'te ölümü Burma kuvvetlerinde Clausewitzci 'sürtüşme' etkisiyle moral çöküşünü tetikledi; Britanya tarafında ise hastalık moralı zayıflatsa da disiplin ayakta kaldı.

İmha Muharebesi — Hurd Kabil ve Gandamak'ta İngiliz kolordusu sistematik biçimde yok edildi; bu klasik bir imha harekatıydı.

Yıpratma Savaşı — İki yıllık uzun süreli kampanya, doğrudan imha yerine Burma'nın ekonomik ve insani kaynaklarını tüketme yoluyla iradesini kırma stratejisine dayandı.

Ekber Han, Macnaghten'i müzakere bahanesiyle tuzağa çekerek bir liderlik darbesiyle İngiliz iradesini kırdı; bu, Sun Tzu'nun 'düşmanın stratejisini bozma' prensibinin somut tezahürüdür.

Britanya, Burma'nın Bengal sınırındaki saldırgan tutumunu diplomatik olarak değil, doğrudan amfibi karşı saldırıyla cevaplayarak Sun Tzu'nun ön koşulunu ihlal etti; her iki taraf da savaşmadan kazanma fırsatını kullanmadı.

Britanya'nın Schwerpunkt'u Kabil garnizonu ve Şah Şuca'nın iktidarıydı, ancak bunu koruyacak yeterli kuvvet yığamadı; Afgan tarafının siklet merkezi Kabil halk isyanı ve Ekber Han'ın koalisyonuydu — bu doğru tespit edildi.

Britanya, Burma'nın siklet merkezini doğru tespit etti: Irrawaddy vadisi ve Ava başkenti. Bandula ise Britanya'nın siklet merkezini Bengal sınırı sandı; gerçekte Britanya'nın ağırlığı denizdeydi.