İkinci Dağlık Karabağ Savaşı vs 2023 Dağlık Karabağ Anti-Terör Harekatı

Azerbaycan, İHA ve SİHA'ları klasik topçu ve mekanize birliklerle entegre eden yeni nesil bir müşterek harp doktrini uygulayarak asimetrik bir esneklik göstermiştir. Ermenistan ise 1990'ların siper savunmasına dayanan statik doktrinini tekrar etmiş ve teknolojik değişime uyum sağlayamadığı için elindeki kuvvetleri etkin biçimde kullanamamıştır.

Statik siper savunmasına dayalı Karabağ kuvvetleri, modern İHA ve hassas güdümlü mühimmatlara karşı doktrinel olarak hiçbir esneklik gösteremedi. Azerbaycan ise insansız sistemleri ağırlık merkezi olarak kullanarak asimetrik ve son derece esnek bir taarruz doktrini uyguladı.

Azerbaycan, İHA/SİHA ve kamikaze İHA'larla yaptığı hassas vuruşlarla, Ermeni tank, topçu ve hava savunma sistemlerini daha temas sağlanamadan imha ederek bir 'ateş şoku' yaratmıştır. Bu durum, kara birlikleri ilerlemeden önce düşmanın direnme azmini ve ateş gücünü kırmış, takip eden piyade ve zırhlı taarruzu için müşterek bir harekat sağlamıştır.

Azerbaycan topçusu ve kamikaze İHA'ları, Karabağ'ın derinliklerindeki komuta merkezleri ve hava savunma sistemlerini eş zamanlı ve şaşırtıcı bir hassasiyetle vurdu. Bu ilk şok, organize bir direnişin ortaya çıkmasını imkansız hale getirdi.

Güney cephesindeki düz ve yarı-çöl araziler, Azerbaycan'ın mekanize birlik ve İHA operasyonları için avantaj sağlarken; kuzeydeki yüksek ve sık ormanlık dağlık arazi savunan tarafa sınırlı bir koruma sağlamış, ancak İHA keşiflerini engelleyememiştir. Hava koşulları ise taarruzun ilk safhasında İHA faaliyetleri için oldukça elverişlidir.

Eylül ayının berrak havası, İHA operasyonları için idealdi. Dağlık arazi, savunana avantaj sağlamakla birlikte, modern sensörler ve hassas mühimmatlar karşısında bu avantajı yitirdi ve Aksiyom 'Dağlar artık dost değil' hale geldi.

Azerbaycan, Temmuz 2020'deki Tovuz çatışmaları ve gerçeğe benzeyen tatbikatlarla Ermeni komuta heyetinin dikkatini kuzeye çekerken, esas taarruzu beklenmedik bir şekilde güneyden başlatmıştır. Ayrıca düşük teknolojili sahte uçakları İHA olarak kullanarak Ermeni hava savunmasının mevzilerini ifşa etmesini sağlamıştır.

Büyük çaplı bir harp hilesinden ziyade, Azerbaycan, insani koridor ve anti-terör söylemi üzerinden operasyonel maskelme uygulamış, Rus Barış Gücü'nün pasif kalmasını sağlayacak diplomatik aldatma manevraları yapmıştır.

Azerbaycan, İHA filoları sayesinde 'düşmanı tanıma' prensibini kusursuza yakın biçimde uygulayarak, Ermeni tarafının tüm askeri envanterini ve konuşlanmasını gerçek zamanlı olarak takip etmiştir. Buna karşın Ermeni komuta heyeti, Azerbaycan'ın harp hilesini ve İHA kabiliyetini tam olarak kavrayamadığı için kör savaşmak zorunda kalmıştır.

Azerbaycan ordusu, Karabağ'ın mevcut savunma durumunu, silah sistemlerini ve birlik konumlarını en ince ayrıntısına kadar biliyordu. Karabağ ve Ermenistan ise Azerbaycan'ın askeri niyetleri ve angajman kurallarındaki değişiklikleri okumakta tamamen başarısız oldu.

Azerbaycan, taarruzu güney cephesinde yoğunlaştırarak iç hat manevrasıyla hızlı bir yarma gerçekleştirdikten sonra, İran sınırı boyunca ilerleyerek Laçın Koridoru'nu tehdit edecek şekilde derin bir kuşatma manevrası uygulamıştır. Ermenistan'ın rezervleri ise bu ani ve çok eksenli taarruza yetişmekte yetersiz kalmıştır.

Azerbaycan kuvvetleri, farklı eksenlerden eş zamanlı ve yıldırım hızında ilerleyerek, düşman direnek noktalarını derinlemesine yardı. Kuşatma ve iç hat manevralarıyla Karabağ kuvvetlerinin tüm cephe hattı, 24 saat içinde tamamen çöktü.

Azerbaycan ordusu, 'işgal altındaki vatan topraklarını kurtarma' motivasyonuyla çok yüksek bir moral ve taarruz iradesiyle savaşmıştır. Buna karşılık Ermenistan ve DK birliklerinde, sürekli İHA saldırıları altında 'görünmez bir düşman' tarafından avlanma hissiyle sürtüşme (Clausewitz) artmış, moral hızla çökmüştür.

Azerbaycan askerleri için bu, 'toprak bütünlüğünü sağlayan nihai zafer' motivasyonu anlamına geliyordu. Karabağ Ermeni savaşçıları ise 2020 yenilgisinin travması, Ermenistan'dan ümit kesilmesi ve sivillerin panikle tahliyesiyle olağanüstü bir moral çöküntüsü yaşadı.

İmha Muharebesi

İmha Muharebesi

Azerbaycan, savaş öncesinde Türkiye ile yaptığı müşterek tatbikatlar ve diplomatik girişimlerle uluslararası kamuoyunda meşru müdafaa zemini oluşturmuş; Ermenistan'ın siyasi ve askeri yalnızlığını pekiştirerek manevi olarak savaşmadan yıpranmasını sağlamıştır.

Azerbaycan, aylar süren insani koridor krizi ve diplomatik ataklarla Karabağ yönetimini yıpratmış, Ermenistan'ı askeri müdahaleden caydırmıştır. Rusya ve Batı'nın Ukrayna'ya odaklanması, Azerbaycan'a rakibini muharebe öncesinde psikolojik ve siyasi olarak bitirme fırsatı vermiştir.

Azerbaycan Komuta Heyeti, sıklet merkezini (Schwerpunkt) güneydeki Cebrayıl ve Füzuli hattına yerleştirerek, Ermenistan'ın direniş merkezi olan dağlık kuzey cephesini dolaylı olarak tehdit etmiş ve başarılı bir kuşatma manevrasıyla Laçın Koridoru'nu kesmiştir. Ermenistan ise sıklet merkezini doğru tespit edememiş, kuvvetlerini cephe boyunca dağıtarak hiçbir yerde yeterli yedek kuvvet bulunduramamıştır.

Azerbaycan için Schwerpunkt, düşmanın komuta-kontrol ve hava savunma ağıydı; bunlara yönelik ilk vuruşla direnişin belkemiği kırıldı. Karabağ tarafının sıklet merkezi ise 'varlığını sürdürme' iradesiydi ve bu irade, siyasi yalnızlık ve askeri çaresizlikle tamamen dağıldı.