Kuzey Yedi Yıl Savaşı vs İkinci Kuzey Savaşı (1655-1660)

İsveç, Rönesans dönemi modern daimi ordu doktrinine geçişin örneğini sundu; tüfekli piyade-topçu-donanma entegrasyonunda esnek davrandı. Koalisyon ise klasik feodal-paralı asker karışımıyla yarı-statik bir doktrine sıkışıp kaldı.

Polonya kuvvetleri başlangıçtaki statik savunma doktrinini terk ederek Czarniecki önderliğinde dinamik manevra ve gerilla harbine geçti; İsveç ise klasik meydan muharebesi doktrinine bağlı kalarak değişen koşullara yeterince adapte olamadı.

Deniz muharebelerinde ağır topçu kullanan büyük savaş gemileri (Mars, Fortuna) belirleyici şok unsuru oldu. Kara muharebelerinde ise Rantzau'nun topçu-piyade koordinasyonu Axtorna'da (1565) şok etkisini gösterdi.

İsveç topçu ve disiplinli musket atışı meydan muharebelerinde (Warka, Varşova 1656) şok etkisi yarattı; ancak Polonya kanatlı hüsarlarının süvari hücumları ve Czarniecki'nin baskın taktikleri ateş üstünlüğünü manevrayla aşındırdı.

Sert İskandinav kışları, donmuş boğazlar ve Baltık fırtınaları her iki tarafın da harekât temposunu kırdı. Daniska kuvvetlerinin 1567-68 İsveç içlerine yaptığı akınlar tedarik zincirinin doğa tarafından kesilmesiyle akamete uğradı.

Polonya'nın sert kışı, geniş ormanlık ve bataklık arazisi İsveç manevra kabiliyetini felç etti; 1658-1659 kışları İsveç ikmal hatlarını çökertirken Polonya partizan birlikleri araziyi müttefik olarak kullandı.

Lübeck filosunun 1564'te İsveç donanmasını sahte ticaret konvoyu ile tuzağa düşürme girişimleri kısmen başarılı oldu. İsveç ise Estland boyarlarına yönelik diplomatik aldatma operasyonlarıyla yerel sadakati elde tuttu.

Czarniecki'nin pusu, gece baskını ve sahte ricat taktikleri klasik harp hilesinin örnekleridir; İsveç ise Brandenburg'u saf değiştirmeye iten diplomatik aldatmacayı geç fark etti.

İsveç, Baltık'ın doğu kıyısı ve Estland coğrafyasında düşmanını daha iyi tanıdı; Danimarka ise İsveç iç siyasetindeki çalkantıları (Erik'in akıl krizi, soylu muhalefeti) okuyabildi fakat askeri avantaja dönüştüremedi. Asimetri kısmi ve sektörel kaldı.

İsveç düşmanını başlangıçta iyi tanıdı fakat Polonya halkının ve Katolik Kilisesi'nin direniş kapasitesini hafife aldı; Polonya ise İsveç'in mali ve insan kaynağı sınırlarını doğru okuyarak yıpratma stratejisine yöneldi.

Klasik Napolyonik corps manevrası mevcut değildi; ancak İsveç iç hatlarını kullanarak Estland cephesi ile İskandinav cephesi arasında hızlı kaydırmalar yapabildi. Daniska kuvvetleri Halmstad-Axtorna hattında etkili manevra sergilese de stratejik sonuca taşıyamadı.

X. Karl Gustav iç hatları ustaca kullanarak Polonya, Danimarka ve Brandenburg cepheleri arasında hızlı kuvvet kaydırdı; ancak çoklu cephe sayısı arttıkça iç hat avantajı dış kuşatma baskısına yenildi.

İsveç birliklerinin Kalmar Birliği'ne geri dönüş korkusu ve bağımsızlık iradesi moral çarpanını yükseltti. Daniska tarafı ise Erik XIV'in akıl krizini propaganda olarak kullansa da kendi paralı askerleri arasında ücret gecikmeleri morali aşındırdı (Clausewitz'in sürtüşmesi).

Jasna Góra Manastırı'nın savunulması Polonya milli-dini moralini ateşledi ve Tyszowce Konfederasyonu ile halk seferberliği başladı; İsveç tarafında uzun seferin yorgunluğu ve mali baskı moral erozyonu yarattı.

Yıpratma Savaşı — yedi yıl boyunca sürdürülen kesin sonuçsuz çatışmalar her iki tarafın da insan ve mali kaynaklarını tüketti.

Yıpratma Savaşı — İsveç'in hızlı imha hedefi başarısız olunca savaş, koalisyon yıpratması ve toprak değiş tokuşuyla uzun soluklu bir tükenme harbine dönüştü.

Hiçbir taraf savaşmadan kazanma sanatını uygulayamadı; Kalmar Birliği'nin restorasyonu meselesi diplomasiyle çözülememiş ve doğrudan silahlı çözüme başvurulmuştur. Sun Tzu doktrini açısından bu, her iki komuta heyetinin de stratejik başarısızlığıdır.

Polonya tarafı, ittifak diplomasisiyle İsveç'i çok cepheli kuşatmaya alarak doğrudan büyük muharebe vermeden stratejik yıpratmayı başardı; Brandenburg'un saf değiştirmesi savaşın kaderini sahada değil masada belirledi.

İsveç'in Schwerpunkt'ı Reval-Estland hattıydı ve burayı sonuna kadar savundu. Koalisyonun sıklet merkezi ise belirsiz kaldı: Danimarka Älvsborg'a, Lübeck Baltık ticaret yollarına, Polonya Livonya'ya odaklandı; bu üç başlılık koalisyonun siklet merkezini dağıttı.

İsveç sıklet merkezini Polonya kraliyet ordusunun imhası olarak belirledi; oysa gerçek Schwerpunkt szlachta direnişi ve koalisyon diplomasisiydi. Polonya tarafı ise siklet merkezini düşman ikmal hatlarına ve müttefik kazanımına yönelterek doğru hedefi vurdu.