Moğolların Son Pagan Seferi (1287) vs Moğol-Burma Barış Görüşmeleri (1285-1287)

Moğolların açık alan bozkır süvari doktrinini Birmanya'nın dar ve sulak nehir geçitlerinde uygulayarak esneklik gösterememesine karşılık; Şan kardeşlerin gerilla pusuları ile nehir barikat doktrinlerini entegre etmesi.

Yuan'ın amansız yok etme doktrininden diplomatik hami-vassal doktrinine esneyebilmesi; Pagan'ın ise mutlak savaştan dini-teolojik arabuluculuk doktrinine geçiş yapması.

Kolonyal tezlere göre Pagan'ın düşmesi büyük bir şok yaratmıştır; ancak modern tarih yazımına göre asıl şok, Moğol öncülerinin Male'deki çetin direnişle durdurulup geri çekilmek zorunda kalmasıyla Yunnan komutasında yaşanmıştır.

Antlaşma ile Moğol birliklerinin çekilmesi beklenirken, 1 Temmuz 1287'de kralın öz oğlu tarafından öldürülmesi ve krallığın bir günde parçalanması hem Birmanya halkında hem de Yuan ordusunda şok etkisi yaratmıştır.

"Gök" (tropikal orman sıcağı ve nem) işgal ordusunun lojistik yıpranmasını artırmış ve operasyon kabiliyetini kısıtlamıştır. "Yer" (160 km kuzeydeki Male mevkisi) savunma için doğal bir nehir-vadi kilidi oluşturmuş ve Şan kardeşler tarafından başarıyla kapatılmıştır.

"Gök" (tropikal muson mevsimleri) iki tarafı da askeri operasyonları askıya alıp diplomasiye odaklanmaya itmiştir. "Yer" (Hanlin ve Pekin) müzakerelerin yürütüldüğü operasyonel ve emperyal merkezler olarak mekan kazanmıştır.

Şan kardeşlerin Male mevkisinde ormanlık alanlara sahte küçük kuvvetler yerleştirip Moğol öncülerini dar vadilere çekerek pusuya düşürmesi.

Pagan sarayının nominal haraç ödemeyi kabul edip aslında orduyu Aşağı Birmanya'da yeniden toparlamak için Moğolları oyalamaya çalışması.

Şan kardeşler, Moğolların merkeze ulaşacak kadar uzun lojistik hatları sürdüremeyeceğini ve Vietnam yenilgileri nedeniyle Beijing'in bu sefere onay vermediğini biliyordu. Yunnan komutası ise Şan kardeşlerin savunma birliğini ve Male mevzilerinin mukavemet gücünü yanlış hesaplamıştır.

Pagan diplomatik heyeti, Kubilay Han'ın Vietnam'da yaşadığı ağır bozgunlar nedeniyle güneyde yeni cephe açmak istemediğini fark etmiştir. Yuan ise Pagan sarayındaki taht kavgalarını ve kralın oğullarının isyan hazırlıklarını yeterince analiz edememiştir.

Ye-sin Timour'un Yunnan'dan Tagaung'a inip doğrudan güneye sarkma manevrası hızlıdır. Ancak Şan kardeşlerin savunma siklet merkezini süratle Male mevkisine kaydırıp nehir yolunu kapatmaları daha etkindir.

Shin Ditha Pamauk'un Pekin'e gidip antlaşmayı mayıs 1287'de krala ulaştırmasındaki diplomatik manevra hızı yüksektir. Ancak Thihathu'nun temmuzda kralı zehirlemedeki suikast manevrası diplomatik süreci ezip geçmiştir.

Moğol tarafı antlaşmanın bozulmasıyla hırslanmış olsa da, imparatorun onaylamadığı bir seferde olmanın verdiği moral kararsızlığı içindeydi. Şan kardeşlerin birlikleri ise yurtlarını savundukları için yüksek moral çarpanına sahipti.

Birmanya tarafında Shin Ditha Pamauk'un başarısı sarayda geçici bir moral artışı sağlasa da, kralın kendi ailesine karşı duyduğu derin şüphe moral yapıyı felç etmiştir. Yuan ise antlaşmayı kendi lehine bir başarı olarak görmüştür.

Diplomatik emirlerin çiğnendiği, sahadaki kolonyal ve modern tarih tezlerinin çatıştığı, nihayetinde nehir geçitlerindeki yıpratıcı orman pusu ve mukavemet taktikleriyle şekillenen bir askeri tazyik ve direnç mücadelesi.

Doğrudan çarpışmaların yerini askeri şantaj, egemenlik tavizleri ve dini diplomasiye bıraktığı, nihayetinde iç taht suikastıyla çöken operasyonel ve diplomatik bir uzlaşma mücadelesi.

Ye-sin Timour, kralın öldürülmesinin yarattığı siyasi kaosu askeri bir tazyikle birleştirerek Birmanya'nın merkezini savaşmadan doğrudan teslimiyete zorlamak istemiştir. Ancak üç Şan kardeşin direniş kararlılığı bu stratejiyi sonuçsuz bırakmıştır.

Müzakereler, doğrudan savaşın getireceği yıkım yerine diplomatik teslimiyetle barışçıl bir vassal yönetimi kurmayı hedeflemiştir. Shin Ditha Pamauk'un Pekin elçiliği bu hedefe ulaşmış, ancak kralın öldürülmesi bu sonucu baltalamıştır.

Pagan/Şan koalisyonu için siklet merkezi Male nehir-vadi savunma kilidi ve Myinsaing tarımsal lojistik üssüydü. Yuan için ise Tagaung'dan güneye sarkan nehir taarruz koluydu.

Diplomatik siklet merkezi Pekin'deki imparatorluk sarayı ve Hanlin'deki müzakere karargahıydı. Askeri tehdit ve şantaj bu merkezler üzerinden yürütülmüştür.