Waterloo Muharebesi vs Waterloo Seferi (Belçika Harekâtı)

Wellington kombine arms savunmasını dinamik biçimde uyarlayarak süvari şarjına karşı kare, topçu ateşine karşı ters yamaç, piyade taarruzuna karşı sıralı volley taktiklerini sırayla devreye soktu. Napolyon ise klasik corps taarruz şablonunu tekrarlayarak doktrin esnekliğinden yoksun kaldı.

Wellington savunma-karşı taarruz arasında esnek geçişler yaptı; Blücher mağlubiyetin ardından 48 saatte yeniden taarruzi pozisyona geçti. Napolyon ise statik frontal saldırı doktrininde ısrar ederek değişen muharebe koşullarına adapte olamadı.

Fransız ağır süvarisinin Ney önderliğindeki şarjları senkronize topçu desteğinden mahrum kaldığı için Britanya kareleri karşısında kırıldı. Prusya topçusunun Plancenoit'a girişiyle birlikte ateş üstünlüğü Koalisyon'a geçti ve şok etkisi tersine döndü.

Fransız büyük topçusu (Grand Batterie) açılış bombardımanında etkili olamadı; çamurlu zeminde gülleler sekmeyerek tahrip gücünü yitirdi. Ney'in eşgüdümsüz süvari hücumları İngiliz piyade karelerinde eridi, ateş-manevra senkronu Koalisyon tarafında çok daha disiplinli icra edildi.

17 Haziran gecesi yağan şiddetli yağmur Fransız topçu konuşlanmasını ve süvari taarruz hızını sabaha kadar geciktirdi; Wellington bu doğa armağanını mevzi takviyesi için kullandı. Mont-Saint-Jean sırtının ters yamaç topografyası Fransız ateş gücünü etkisizleştirdi.

17-18 Haziran gecesi yağışı, Mont-Saint-Jean tarlalarını çamur deryasına çevirerek Napolyon'un topçu manevrasını ve süvari hücumunu geciktirdi; bu birkaç saatlik gecikme Prusya'nın muharebe meydanına yetişmesine zemin hazırladı.

Wellington, ters yamaç doktriniyle gerçek kuvvet miktarını ve mevzilenmesini Fransız keşfinden gizledi; Hougoumont ve La Haye-Sainte tahkimatları aldatıcı oyalama unsurları olarak çalıştı. Napolyon ise Grouchy'nin Prusya'yı sabitleyeceği aldatmacasına kendi kurmayını inandırdı, sonuç hüsran oldu.

Napolyon'un Charleroi'dan ani çıkışı stratejik baskın açısından başarılıydı; ancak operasyonel düzeyde hiçbir aldatma planı uygulanmadı. Grouchy'nin Prusya artçı kuvvetiyle oyalanması, Koalisyon'un istemeden uyguladığı 'kuvvet ayırma' tuzağına dönüştü.

Wellington düşmanını ve kendi heterojen ordusunu tanıyordu; Napolyon ise Prusya'nın toparlanma kapasitesini ve Wellington'un mevzi tercihini küçümsedi. Sun Tzu'nun "düşmanını bilme" ilkesi Koalisyon lehine işledi.

Wellington Fransız niyetlerini geç fark etmesine rağmen Mont-Saint-Jean'da doğru mevziyi seçti; Napolyon ise Blücher'in toparlanma kapasitesini fahiş şekilde küçümseyerek 'düşmanını bilme' ilkesini ihlal etti.

Napolyon iç hatlar avantajına sahipti ve Ligny-Quatre Bras-Waterloo üçgeninde corps sistemiyle manevra üstünlüğü kurmaya çalıştı; ancak Grouchy kolordusunun Wavre'da sabitlenmesi bu avantajı tüketti. Blücher'in çamurlu yollarda 50.000 askeri 18 saatte sahaya intikal ettirmesi, Koalisyon'un asimetrik manevra başarısıdır.

Napolyon iç hat avantajıyla Charleroi'da Koalisyon kuvvetlerinin tam ortasına girdi, ancak Blücher'in Wavre'dan Waterloo'ya icra ettiği yan intikal manevrası seferin gerçek manevra başyapıtıdır. Fransız kolordu sistemi senkronizasyon eksikliğiyle kendi avantajını tüketmiştir.

Fransız ordusu Napolyon'un karizması etrafında yüksek moralle sahaya çıktı, ancak İmparatorluk Muhafızı'nın akşam saatlerinde geri püskürtülmesi "La Garde recule!" çığlığıyla psikolojik çöküşü tetikledi. Wellington'un "hayatımda gördüğüm en çekişmeli muharebe" sözü, Koalisyon'un Clausewitzyen sürtüşme altında dahi morali muhafaza ettiğini gösterir.

Napolyon'un huzuru Fransız birliklerine olağanüstü psikolojik enerji verdi; ancak Wellington'un 'ince kırmızı hat' disiplini ve Prusya'nın intikam motivasyonu Clausewitz'in 'sürtüşme' kavramını Fransız aleyhine işletti. Eski Muhafız'ın geri püskürtülmesi tüm Fransız ordusunda zincirleme moral çöküşü tetikledi.

İmha Muharebesi — Napolyon, Wellington'un ordusunu Prusya ile birleşmeden yok etmeyi hedefledi; sonuç ise Fransız ordusunun toptan imhası ve siyasi rejimin çöküşü oldu.

İmha Muharebesi — Koalisyon, Fransız Ordusu'nun stratejik direniş kabiliyetini Waterloo'da toptan yok ederek Napolyon dönemini kalıcı olarak kapatmayı hedeflemiştir.

Koalisyon, Yedinci İttifak diplomasisiyle Napolyon'u henüz seferberliğini tamamlamadan stratejik kuşatmaya aldı ve dönüşünü meşruiyetten yoksun bıraktı. Napolyon ise muharebeden önce müttefikleri ayırmayı denedi, ancak siyasi izolasyonu kıramadı.

Koalisyon, Napolyon'u 'kanun kaçağı' ilan ederek diplomatik düzlemde meşruiyetini kuşatma altına aldı; Bourbon hanedanını tanıyarak Fransa'yı içeriden siyasi olarak felç etti. Napolyon ise muharebe öncesi hiçbir tarafı diplomatik yoldan ayrıştıramadı.

Napolyon'un Schwerpunkt'ı Wellington'un merkez hattıydı; ancak Prusya'nın sağ kanada bindirmesi gerçek sıklet merkezini Plancenoit'a kaydırdı. Napolyon bu kaymayı zamanında okuyamadı ve son rezervi yanlış noktaya sürdü.

Napolyon sıklet merkezini Wellington'un merkez hattına yığdı, fakat Koalisyon'un gerçek sıklet merkezi olan 'iki ordunun birleşme noktası'nı imha etmeyi başaramadı. Wellington ise siklet merkezini Hougoumont-La Haye Sainte savunma üçgenine yerleştirerek doğru tespit yaptı.