Gaugamela Muharebesi ve Babil'in Düşüşü vs Gaugamela Muharebesi

Makedon ordusu, falanks ve süvari arasında asimetrik esnekliği yüksek bir doktrin uygularken; Pers ordusu statik hat savunmasına dayalı kalmıştır.

Makedon ordusu, birleşik silah (combined arms) doktrinini esnek biçimde uygulayarak falanks, süvari ve hafif piyade arasında sürekli destek sağlamıştır. İskender, muharebenin seyrine göre ihtiyat birliklerini yeniden konuşlandırarak Asimetrik Esneklik göstermiş; buna karşın Persler katı ve lineer bir savunma hattında kalmıştır.

Makedon falanksının sarissa mızraklarıyla oluşturduğu duvarı aşamayan Pers piyadeleri, süvari şok taarruzlarıyla yarılmış ve toplu halde bozguna uğramıştır.

Makedon falanksının uzun sarissalarla oluşturduğu kirpi savunması ve Hetairoi süvarilerinin kama düzenindeki ani şok taarruzu, Pers merkezini dağıtmıştır. Pers tırpanlı arabaları Makedon hafif piyadeleri tarafından etkisiz hale getirilmiş, Pers okçuları ise Makedon zırh ve kalkanlarına karşı yetersiz kalmıştır.

Muharebe, Dicle'nin doğusundaki geniş düzlükte yapılmış; ay tutulması gibi gök olayları Pers ordusunda moral çöküntüsüne neden olmuş, toz bulutu görüşü kısıtlamıştır.

Muharebe alanı, Darius tarafından özellikle süvari ve savaş arabaları için düzleştirilmiş olmasına rağmen, İskender engebeli kanatlara yönelerek araziyi lehine kullanmıştır. Mevsim sonbahar başı olup hava açık ve sıcaktı; ay ışığı gece keşiflerine imkân tanımış, toz bulutu ise muharebenin kritik anlarında Pers görüşünü kısıtlamıştır.

İskender'in gece taarruzu önerisini reddederek gündüz ve cephe taarruzuyla savaşması, Persleri şaşırtmamış ancak sıklet merkezi kaydırma hamlesi bir tür harp hilesi olarak değerlendirilebilir.

İskender, sağ kanadını sürekli sağa kaydıran bir yemleme manevrasıyla Pers hattında yapay bir boşluk yaratmış; geceleyin Persleri uykusuz bırakarak psikolojik harp uygulamıştır. Ayrıca, muharebe öncesinde Darius'a gönderdiği diplomatik mesajlarla niyetini gizlemiştir. Pers tarafı ise etkili bir aldatma veya baskın stratejisi geliştirememiştir.

Makedon casus ağı, Pers ordusunun büyüklüğünü ve dizilişini önceden raporlamış; Pers istihbaratı ise İskender'in asıl taarruz istikametini ve muharebe planını tespit edememiştir.

Makedonlar, yerel rehberler ve ilticacılar aracılığıyla Pers ordusunun konumu, büyüklüğü ve Darius'un muharebe planı hakkında detaylı bilgi sahibi olmuş; İskender, düşmanın zayıf noktalarını önceden tespit etmiştir. Persler ise casusluk ve keşifte yetersiz kalmış, İskender'in gece taarruzu yapabileceği endişesiyle askerlerini uykusuz bırakarak moral ve fiziksel güç kaybına uğramıştır.

İskender, muharebe içinde süvarisini hızla yeniden konuşlandırarak iç hat avantajı sağlamış; Pers ordusunun kanat manevraları ise ağır ve koordinesiz kalmıştır.

İskender, muharebe boyunca süvari ve hafif piyade birliklerini iç hatlar üzerinde hızla kaydırarak Pers kanat taarruzlarını karşılamış; sağa doğru uzatılan yemleme yürüyüşü ile düşman hattında yapay bir boşluk yaratmıştır. Makedon ordusu, bölük (taksis) düzeninde manevra yaparak Napolyon tarzı bir esneklik göstermiştir.

Darius'un savaş alanından kaçışı, Pers ordusunda ani moral çöküşüne yol açmış; İskender'in bizzat ön safta çarpışması Makedon birliklerinin savaşma azmini zirvede tutmuştur.

Makedon askerlerinin İskender'e duyduğu sarsılmaz güven ve 'Asya'nın fethi' ideali, sayıca üstün düşmana karşı korkuyu bastırmış; İskender'in muharebe öncesi birlikleri dolaşarak yaptığı konuşma morali zirveye taşımıştır. Pers ordusunda ise önceki yenilgilerin yarattığı psikolojik çöküntü ve Darius'un muharebeden kaçmasıyla oluşan panik, Clausewitz'in 'sürtüşme' kavramıyla açıklanabilir.

İmha Muharebesi

İmha Muharebesi

İskender, Gaugamela öncesinde Pers satraplarının bir kısmını kendi tarafına çekmiş ve Babil'in savaşsız teslimini sağlamak için yerel rahiplerle temas kurarak psikolojik üstünlük elde etmiştir.

İskender, Gaugamela öncesinde Pers İmparatorluğu'nun batı satraplıklarını (Mısır, Suriye, Anadolu) ele geçirerek Darius'un stratejik derinliğini yok etmiş; Babil ve Susa gibi şehirlerin kendi isteğiyle teslim olmasını sağlayarak diplomatik üstünlük elde etmiştir. Darius'un ailesini İssos'ta rehin alması, psikolojik olarak Pers sarayını felce uğratmıştır.

İskender, siklet merkezini Pers ordusunun sol kanadına kaydırarak burada boşluk oluşturmuş ve doğrudan Darius'un karargahına yönelerek muharebeyi kazanmıştır.

İskender, Schwerpunkt'ı doğru belirleyerek Darius'un bulunduğu merkez komuta noktasına kama şeklinde bir süvari taarruzuyla yönelmiş, Kartal lejyonu (hypaspistler) ile bu hattı desteklemiştir. Darius ise kuvvetlerini geniş bir cepheye yayarak sıklet merkezini dağıtmış, ana vurucu gücünü İskender'in beklediği noktaya yanlış zamanda sevk etmiştir.