Hammurabi'nin Mezopotamya Fetihleri vs Guti İstilası ve Mezopotamya'daki Guti Yönetimi

Hammurabi, değişen jeopolitik duruma dinamik bir şekilde adapte olmuştur. Barış döneminde surlar inşa edip tapınakları genişletirken, fırsat ortaya çıktığında hızla taarruza geçebilmiştir. Diplomasi ve savaşı sorunsuzca birleştirmiş, bir cephede savaşırken diğerinde müttefiklerini elde tutmayı başarmıştır. Koalisyon devletleri ise statik ve reaktif kalarak bu esnekliğe cevap verememiştir.

Akkad tarafı, geleneksel meydan muharebesi doktrininden vur-kaç taktiklerine ve şehir savunmasına geçerek asimetrik bir esneklik gösterdi. Gutiler ise başlangıçtaki başarılı akıncı taktiklerini, değişen koşullara uyarlayamayıp işgal yönetimi ve açık alan muharebesi doktrinlerini geliştiremediler.

Babil ordusunun disiplinli piyade blokları ve gelişmiş kuşatma teknikleri, şehir devletlerinin tahkimatlarına karşı yıkıcı bir şok etkisi yaratmıştır. Koalisyon güçleri, Babil'in kombine silah taktikleri ve lojistik üstünlüğü karşısında meydan muharebelerinde tutunamayarak hızla çökmüştür.

Savaş arabaları ve disiplinli okçu birlikleri gibi şok unsurları, Akkad ordusunun başlıca gücüydü ancak bunları besleyecek ekonomik altyapı çökmüştür. Gutilerin şok etkisi, dağdan inişlerindeki sürpriz ve vahşet unsuruyla sınırlı kalmış, organize ateş gücünden yoksun oldukları için meydan muharebelerinde sürekli bir üstünlük sağlayamamışlardır.

Mezopotamya'nın düz arazisi ve nehir ağı, Hammurabi'nin iç hat manevralarını kolaylaştırmıştır. Fırat Nehri, hem lojistik bir arter hem de savunma hattı olarak hizmet etmiştir. Zagros Dağları Elam'ı korurken, bir kez ova işgal edildiğinde Babil'in karşı taarruzu için benzer bir engel teşkil etmemiştir. Mevsimsel taşkınlar ise harekatları etkileyebilen bir faktör olarak her iki tarafça da hesaba katılmak zorundaydı.

Gutilerin anavatanlarındaki dağlık arazi, onlara doğal bir kale ve geri çekilme alanı sağlamış, fakat Mezopotamya'nın alüvyonlu ovalarında tarım ve sulama bilmemeleri, hakimiyetlerini sürdürülebilir kılmaktan uzak kalmıştır. İklim değişikliği ve Dicle-Fırat nehirlerinin taşkınları, her iki taraf için de öngörülemez sefer koşulları yaratmıştır.

Diplomatik aldatmaca, Hammurabi'nin stratejisinin merkezinde yer almıştır. Elam'ın oyununa karşı Larsa ile ittifak yapıp Elam'ı yendikten sonra, hemen bu ittifakı bozarak Larsa'ya saldırması, klasik bir 'düşmanının düşmanı ile geçici ittifak' taktiğidir. Mari'yi kansız bir şekilde ele geçirmesi de bir oldubittiye getirme veya blöf ihtimalini akla getirir.

Utu-Hengal, Guti lideri Tirigan'ı yakalamak için yerel halkın desteğini kullanarak bir insan avı stratejisi uygulamış, bu da harp hilesinden ziyade istihbarat ve halk desteğinin kinetik harekata dönüşmesinin başarılı bir örneğidir. Büyük çaplı aldatma operasyonlarına dair kanıt yoktur.

Hammurabi, rakip krallıkların iç dinamiklerini ve yöneticilerinin karakterlerini tanımıştır. Elam'ın oyununu ifşa etmesi ve Larsa Kralı Rim-Sin'in pasifliğini öngörmesi, üstün bir istihbari kavrayışa işaret eder. Buna karşın koalisyon liderleri, Hammurabi'nin hırslarını ve ani yön değiştirme kabiliyetini hafife almışlardır.

Sümer şehir devletlerinin diplomatik yazışmaları ve casusluk ağları, Guti liderleri arasındaki anlaşmazlıkları ve zayıf noktaları tespit ederek Utu-Hengal’in son darbeyi indirmesini sağlamıştır. Gutiler ise düşmanın kültürel ve politik dayanıklılığını tam olarak kavrayamamıştır.

Hammurabi, iç hatlar prensibini Mezopotamya ölçeğinde uygulayarak ordularını bir cepheden diğerine şaşırtıcı bir hızla kaydırmıştır. Güneyde Larsa'yı ezdikten sonra kuzeye dönerek Eşnunna ve Mari'yi hızla çökertmesi, bu manevra kabiliyetinin bir kanıtıdır. Koalisyon güçleri ise birbirlerine destek olacak stratejik mobiliteden yoksundu.

Guti akıncıları, hafif silahları ve atlı birlikleri sayesinde Akkad'ın ağır piyadelerine karşı üstün manevra hızına sahipti. Ancak bu hızı, şehir devletlerinin iç hatlar avantajını kırıp koordineli savunmayı dağıtmak için kullanamamışlar, çarpışmalar çoğunlukla statik kuşatmalara dönüşmüştür.

Hammurabi'nin kendisini tanrı Marduk'un yeryüzündeki temsilcisi olarak konumlandırması, ordusuna ve tebaasına güçlü bir psikolojik motivasyon sağlamıştır. Art arda gelen zaferler, Babil ordusunda bir yenilmezlik efsanesi yaratırken, koalisyon tarafında sürekli yenilgiler moral çöküşüne ve teslimiyetçi bir tutuma yol açmıştır.

Akkad İmparatorluğu'nun çöküş sürecinde yaşadığı moral çöküntü, Gutilerin zaferlerini kolaylaştırmıştır. Ancak Sümer şehir devletlerinde dini merkezlerin (özellikle Nippur) işgali, güçlü bir özgürlük ve intikam duygusu yaratarak Utu-Hengal komutasında olağanüstü bir moral yükselmesine ve Gutilere karşı psikolojik üstünlüğe yol açmıştır.

Genel Harekat

Yıpratma Savaşı

Hammurabi, diplomasiyi ustalıkla kullanarak Mari ve Yamhad ile ittifaklar kurmuş, düşmanlarını savaşmadan yalıtmıştır. Elam'ın Larsa ile Babil'i çatıştırma girişimini bozarak, bu iki gücü kendi lehine bir ittifaka zorlamış ve böylece Elam'a karşı savaşmadan önce stratejik bir üstünlük elde etmiştir. Mari'nin muhtemel kansız teslim olması da bu stratejinin bir sonucudur.

Gutiler, Akkad İmparatorluğu'nun iç karışıklıklarını ve halkın hoşnutsuzluğunu ustaca kullanarak, birçok şehir devletini savaşmadan teslim olmaya zorlamışlardır. Islikun-Dagan tableti, Guti yönetiminin ekonomik asimilasyon girişimlerini ve yerel işbirlikçilerle uzlaşma arayışını göstermektedir.

Hammurabi, her seferinde düşman koalisyonunun en zayıf veya en tehditkar halkasını doğru teşhis ederek sıklet merkezini isabetle belirlemiştir. Elam'ı yendikten sonra dikkatini güneydeki Larsa'ya, ardından kuzeydeki Eşnunna ve Mari'ye çevirmesi, stratejik önceliklendirmede bir kusur olmadığını gösterir. Koalisyonun ise ortak bir sıklet merkezi tanımlayacak stratejik bütünlüğü yoktu.

Gutiler, sıklet merkezi olarak Akkad'ın tarımsal kalbine ve ticaret yollarına odaklanmış, ancak bu kritik noktaları elde tuttuktan sonra direniş merkezlerini (özellikle Uruk, Lagaş gibi güney şehirlerini) yeterince baskılayamamıştır. Karşı taraf ise son darbede, Guti liderliğini hedef alan nokta atışı bir harekatla sıklet merkezini Guti'nin komuta-kontrol yapısına yöneltmiştir.