Urartu-Asur Savaşı vs Roma-Pers Savaşları

Urartu, dağlık arazide statik savunmaya odaklanmış, ancak Asur'un kuşatma teknolojisi ve manevra kabiliyeti karşısında esneklik gösterememiştir. Asur ise hem meydan muharebesi hem kuşatma hem de psikolojik harp taktiklerini değişen koşullara uyarlayabilen esnek bir doktrine sahipti.

Her iki taraf da dikkate değer bir doktrin esnekliği gösterdi. Başlangıçta tamamen farklı askeri geleneklere sahipken (Roma ağır piyadesi vs. Part atlı okçusu), zamanla birbirlerinin silahlarını, taktiklerini ve hatta organizasyon yapılarını benimsediler. Bu, statik bir siper savaşından ziyade, sürekli adaptasyonla şekillenen dinamik bir satranç maçıydı. Sonuç olarak, 6. ve 7. yüzyıllarda her iki ordu da neredeyse birbirinin aynısı, esnek ve birleşik silahlı kuvvetler haline geldi. Bu durum, bir tarafın kesin bir askeri üstünlük kurmasını engelledi ve çatışmayı uzatan temel faktörlerden biri oldu.

Asur ordusunun ağır savaş arabaları, koordineli topçu salvoları (mancınıklar) ve disiplinli piyade hücumları, rakip üzerinde yıkıcı şok etkisi yaratmıştır. Özellikle 714'teki Uishdish Muharebesi'nde Sargon'un şahsen süvari hücumuna liderlik etmesi, Urartu hattını dağıtmıştır. Urartu ise böylesi senkronize bir ateş gücüne sahip değildi.

Pers katafraktlarının ağır hücumu, savaşın başlangıcından itibaren belirleyici bir şok silahıydı; Romalıları Carrhae gibi muharebelerde ezip geçti. Romalılar ise kuşatma mühendisliği ve topçu (mancınık) alanında şok üstünlüğüne sahipti. Zamanla, her iki taraf da birbirinin şok yeteneklerini kopyaladı: Romalılar katafraktları, Persler ise kuşatma aletlerini benimsedi. Sonraki dönemlerde, piyade ve süvarinin birleşik ve senkronize kullanımında uzmanlaştılar, ancak ateş gücünden ziyade soğuk silah şoku belirleyici olmaya devam etti.

Urartu'nun doğal kalesi olan Ermeni Yaylası, zorlu kış koşulları ve dağ geçitleri, Asur ordusuna lojistik zorluklar çıkarmış, ancak Urartu'ya savunma üstünlüğü sağlamıştır. Buna rağmen Asur, sefer mevsimlerini ve araziyi iyi planlayarak bu avantajı aşabilmiştir. Urmiye Gölü ve çevresindeki bataklıklar muharebelerin coğrafyasını belirlemiştir.

Mezopotamya'nın kavurucu sıcakları ve bereketli nehir yatakları, lojistik imkanları ve sefer mevsimlerini belirledi. Ermenistan ve Kafkasya'nın sert kışları ve dağlık arazisi, tipik olarak büyük orduların manevra kabiliyetini kısıtladı ve savunan tarafa avantaj sağladı. Dara ve Amida gibi müstahkem şehirlerin bulunduğu kurak sınır bölgesi, kuşatma savaşını zorunlu kıldı. Roma'nın Anadolu platosu, Pers akınlarına karşı doğal bir savunma derinliği sunarken, Persler Zagros Dağları'nın gerisindeki çekirdek bölgelerinde güvendeydi.

Asur'un 714 seferi öncesi diplomatik manevraları, müttefikleri saf dışı bırakması ve saldırı zamanlamasını gizlemesi, stratejik bir aldatmacadır. Urartu cephesinde istihbarat körlüğü vardı. Urartu ise Asur'a karşı harp hilesi uygulayacak kaynaklardan yoksundu.

Aldatma, bu uzun savaşta ara sıra etkili olsa da, iki tarafın birbirini çok iyi tanıması nedeniyle sınırlı kaldı. Daha çok, diplomatik manevralar (barış görüşmeleri oyalama taktiği) ve vasal krallıkların ayartılması şeklinde kendini gösterdi. Belirleyici muharebelerde büyük taktik aldatmalardan ziyade, kuvvetlerin doğrudan çarpışması sonucu belirledi. Perslerin, Bizans'ı meşgul etmek için sık sık Arap müttefiklerini kullanması ve Bizans'ın da Kafkasya'daki halkları Perslere karşı ayaklandırması, bir tür stratejik harp hilesiydi.

Sargon II döneminde Asur casusları Urartu sarayına kadar sızmış, Rusa'nın gücünü ve ittifak sistemini haritalandırmıştır. Bu asimetrik istihbarat avantajı, 714 seferinde baskın ve Musasir'in hedef alınmasında belirleyici olmuştur. Urartu istihbaratı ise Asur'un stratejik planlarını çözmekte yetersiz kalmıştır.

Uzun süreli ve derinlemesine bir komşuluk, istihbarat asimetrisini en aza indirdi. Her iki imparatorluk da birbirinin gücünü, lojistik kapasitesini ve stratejik hedeflerini neredeyse eşit derecede iyi biliyordu. Savaşın seyrini, keşfedilmemiş bir asimetriden ziyade, mevcut simetrik bilgilerin operasyonel kararlara dönüştürülmesindeki ustalık belirledi. Arapların ani ortaya çıkışı ise, her iki tarafın da bu ortak tehdidi zamanında istihbarat edememesi ve hafife almasıyla sonuçlandı.

Asur ordusu, iç hatlar prensibine dayalı olarak eyalet başkentlerinden hızlı konsantrasyonla Urartu sınırına yığınak yapabilmiştir. Urartu ise dağlık arazi nedeniyle birliklerini geniş bir cephede çabuk kaydıramamış, bu da Asur'un darbe indirme hızını artırmıştır. Napolyon tarzı paralel kol yürüyüşleri tam anlamıyla uygulanmasa da Asur'un hızlı intikal kabiliyeti manevra üstünlüğü sağlamıştır.

Pers orduları, özellikle Part ve erken Sasani döneminde, atlı okçu kültürleri sayesinde üstün stratejik hareketliliğe sahipti. Bu, onlara iç hatlar avantajı sağlamadıysa da, Romalıları yıpratmak için ani baskınlar ve hızlı geri çekilmeler yapmalarına imkan tanıdı. Romalılar ise bu tehdide karşı müstahkem şehirlerden oluşan bir savunma ağı ve daha sonra kendi ağır süvari birliklerini geliştirerek cevap verdi. Her iki taraf da Napolyonvari bir kolordu sistemine sahip değildi, ancak ordularını cephenin farklı kesimlerinde eşzamanlı operasyonlar yürütecek şekilde kompartımanlara ayırabiliyorlardı.

Urartu'nun başlangıçtaki bağımsızlık mücadelesi ve kutsal başkentlerinin savunulması, askerlerine yüksek moral vermiştir. Ancak Sargon'un Musasir yağması ve Haldi heykelinin Asur'a götürülmesi, Urartu'da derin bir moral çöküntüsüne yol açmış, hatta Kral Rusa'nın intiharına neden olmuştur. Asur'da ise zaferler ve ganimet beklentisi morali yüksek tutmuştur.

Roma ve Bizans için, özellikle Hristiyanlık sonrası dönemde, savaş kutsal bir karakter kazandı ve dini motivasyon morali yükseltti. Persler için Zerdüştlük, Şah'ın ilahi otoritesini pekiştiriyordu. Her iki toplum da yüzyıllardır süren çatışmaya alışmıştı; bu, bir yandan savaş yorgunluğuna, diğer yandan neredeyse kurumsallaşmış bir savaş kültürüne yol açtı. Her iki tarafın askerleri de kendi medeniyetinin üstünlüğüne inanıyordu, bu da Clausewitz'in tarif ettiği sürtüşmeyi dengeleyen bir faktördü. Ancak 7. yüzyıldaki topyekün savaş, moralin tamamen çökmesine ve Arap fetihlerine karşı direncin kırılmasına neden oldu.

Yıpratma Savaşı

Yıpratma Savaşı

Asur, Urartu'nun çevresindeki müttefikleri saf dışı bırakarak ve isyanları destekleyerek savaşmadan zayıflatma stratejisini başarıyla uygulamıştır. Sargon II, Frigya ve diğer müttefikleri etkisiz hale getirip Urartu'yu izole etmiştir. Urartu ise Asur'un içindeki isyancıları destekleyerek benzer bir strateji izlemiş ancak başarısız olmuştur.

Her iki taraf da uzun süreli barış dönemlerinde birbirini ekonomik ve diplomatik olarak kuşatmaya çalıştı; vasal krallıkları (Ermenistan, İberya, Gassaniler) kendi yanlarına çekmek için yoğun diplomasi yürüttü. Özellikle 5. yüzyılın uzun barışı, bu tür bir soğuk savaş stratejisinin sonucuydu. Ancak hiçbir taraf, diğerini savaşmadan tamamen teslim olmaya zorlayacak bir diplomatik zafer elde edemedi; çatışma kaçınılmaz olarak silahlara başvurdu.

Asur, sıklet merkezini doğru belirleyerek kutsal şehir Musasir'e yönelmiş ve Urartu'nun dini-politik kalbine darbe vurmuştur. Urartu ise direniş merkezini ana kuvvetler yerine bağlı krallıklar ve müttefikler üzerine inşa etmiş, bu da Schwerpunkt'ın dağılmasına yol açmıştır.

Her iki taraf da stratejik Schwerpunkt'ı genellikle doğru belirledi: Mezopotamya ve Ermenistan koridoru. Bu bölge, zengin şehirleri, ticaret yolları ve tampon devletleriyle savaşın asıl ödülüydü. Operasyonel düzeyde, her iki ordu da asıl vurucu gücünü süvarisine (Pers katafraktları, Roma kataphraktoi) dayandırdı ve düşmanın direniş merkezini bu güçle kırmaya çalıştı. Roma'nın sıklet merkezi genellikle Anadolu ve Suriye'nin savunulması, Perslerin ise Mezopotamya'dan yapılan stratejik taarruzlardı. İki taraf da Schwerpunkt'ı net olarak tespit etse de, kuvvetleri yığmaktaki başarıları sefere göre değişkenlik gösterdi.