Yunan Bağımsızlık Savaşı (1821-1829) vs Osmanlı-Vehhabi Savaşı

Yunan kuvvetleri klepht gerilla geleneği ile düzenli savaş arasında asimetrik esneklik sergilemiş; Osmanlı klasik düzenli ordu doktrini ise dağlık arazide statik kalmıştır. İbrahim Paşa'nın Fransız tarzı modernize tümenleri tek başına bu boşluğu kapatamamıştır.

Mısır kuvveti çöl şartlarına Avrupai doktrini adapte ederek hibrit bir model uyguladı; Suudi tarafı ise klasik aşiret savaşı dışına çıkamayarak statik kale savunmasına sıkıştı ve doktriner kilitlenme yaşadı.

Navarin Deniz Muharebesi'nde (20 Ekim 1827) Üçlü İtilaf donanmasının senkronize bordo ateşi Osmanlı-Mısır donanmasını dört saat içinde imha ederek kesin şok etkisi yaratmıştır. Bu ateş üstünlüğü Yunan kara harekâtını da psikolojik olarak güçlendirmiştir.

Mısır sahra topçusu Dir'iye surlarında belirleyici şok etkisi yaratmıştır; aşiret süvarisinin geleneksel hücum doktrini, koordineli ateş gücüne karşı taktiksel olarak iflas etmiştir.

Mora'nın dağlık ve girintili kıyı yapısı, Yunan gerilla unsurlarına ve donanma gizlenmesine ideal mevzi sunmuş; Navarin koyu Osmanlı-Mısır donanmasının kapana kıstırıldığı ölümcül bir akustik amfi tiyatroya dönüşmüştür.

Necd'in sert iklimi ve su kaynaklarının kıtlığı başlangıçta savunan tarafa avantaj verdi, ancak İbrahim Paşa kuyu hattı boyunca metodik ilerleyişle araziyi nötralize etti; çöl artık müttefik değil koridor haline geldi.

Filiki Eteria'nın çok yıllık gizli hazırlık aşaması mükemmel bir aldatma harekâtıydı; Osmanlı istihbaratı planı son ana kadar deşifre edememiştir. Navarin'de Codrington'ın 'gözdağı manevrası' adı altında saldırıya geçmesi de klasik bir harp hilesidir.

İbrahim Paşa, aşiret reisleriyle gizli görüşmeler ve sahte ricat manevralarıyla Suudi kuvvetlerini açık araziye çekti; Vehhabi tarafı aldatmayı tespit edemeyerek defalarca tuzağa düştü.

Filiki Eteria'nın merkezi gizli teşkilat yapısı Osmanlı istihbarat servisleri tarafından geç tespit edilmiş, planın zaman çizelgesi bozulsa bile devrimin patlaması engellenememiştir. Yerel halk Yunan tarafının gözü ve kulağı olmuştur.

Mısır komuta heyeti yerel kılavuz ve casus ağıyla coğrafyayı tanırken, Suudi tarafı Mısır'ın seferi gücünün gerçek hacmini ve topçu kapasitesini geç kavradı; bu asimetri Dir'iye savunmasının yanlış konuşlanmasına yol açtı.

Yunan deniz unsurları (Hidra, Spetses, Psara filoları) iç hatlar avantajını kullanarak Ege'de hızlı manevra icra etmiş; Osmanlı donanması dış hatlardan ikmal sağlamak zorunda kalarak senkronizasyon kaybetmiştir. İbrahim Paşa'nın Mora çıkarması (1825) taktiksel başarı elde etse de operatif derinlikten yoksun kalmıştır.

İbrahim Paşa, Yanbu-Medine-Kasım-Dir'iye eksenli iç hatlar mantığıyla aşamalı ilerleyişi tercih etti; her menzil noktasında ikmal üssü kurarak Napolyon tarzı korps sistemine benzer modüler bir intikal sergiledi.

Yunan tarafının 'Özgürlük ya da Ölüm' parolası ve Ortodoks dini motivasyonu Clausewitz'in 'sürtüşme' kavramını lehlerine çevirmiş; Osmanlı askerinin uzak coğrafyada moral çöküntüsü ve Yeniçeri reformu sürecindeki belirsizlik birlik bağını zayıflatmıştır.

Vehhabi tarafının ideolojik motivasyonu yüksekti ancak art arda alınan yenilgiler ve aşiretlerin saf değiştirmesi Clausewitz'in 'sürtüşme'sini katlayarak ahlaki çöküşü tetikledi; Mısır kuvvetlerinin profesyonel disiplini ise zafer momentumuyla pekişti.

Yıpratma Savaşı — Dokuz yıl süren çok cepheli, gerilla ağırlıklı ve uluslararası müdahaleyle sonuçlanan uzun soluklu yıpratma muharebesi karakterindedir.

İmha Muharebesi — Sefer, sadece toprak almak değil, Suudi siyasi-askeri varlığını tamamen yok etmek amacıyla yürütülmüştür; Dir'iye'nin yıkımı bu doktrinin nihai tezahürüdür.

Yunan tarafı, Filhellenizm propagandası ve Avrupa kamuoyunu kazanarak Üçlü İtilaf müdahalesini muharebe öncesinde garantilemiş; Osmanlı diplomatik izolasyona itilmiştir.

İbrahim Paşa, savaş boyunca Necd aşiretlerini diplomatik manevra ve altınla Suudi koalisyonundan koparttı; bu erozyon Dir'iye'ye varmadan önce Vehhabi direnişini büyük ölçüde çözmüştür.

Osmanlı Komuta Heyeti Schwerpunkt'ı Mora yarımadasında doğru tespit etmiş ancak Üçlü İtilaf donanma müdahalesinin asıl sıklet merkezini (deniz hâkimiyeti) öngörememiştir. Yunan tarafı ise sıklet merkezini diplomatik kazanım ve deniz blokajına yığarak isabetli karar vermiştir.

Osmanlı-Mısır Komuta Heyeti, Suudi devletinin Schwerpunkt'unu doğru tespit etti: Dir'iye başkenti ve Suud hanedanının fiziki varlığı. Vehhabi tarafı ise siklet merkezini Hicaz'da arayarak hata yaptı ve Necd çekirdeğini zamanında tahkim edemedi.